در عصری که فناوریهای پیشرفته، از نانوتکنولوژی تا هوش مصنوعی، قدرت تخریب و ساخت ما را به مرزهای بیسابقهای رسانده، پرسش بنیادینی پیش روی بشریت قرار گرفته است: آیا ما از نظر اخلاقی هم بهاندازهی پیشرفتهای علمیمان رشد کردهایم؟
راکیچ، فیلسوف صرب، با نگاهی تحلیلی و عقلانی، استدلال میکند که پیشرفتهای علمی بدون همراهی بهبود اخلاقی، نه تنها بیفایدهاند، بلکه خطرناکترین تهدید برای بقای بشریت محسوب میشوند.
اگر بشر بتواند سلاحهای کشتارجمعی، سیستمهای نظارتی دیجیتال یا فناوریهای ژنتیکی را بسازد، اما همچنان تحت تأثیر خواستههای خودخواهانه، تعصبات نژادی یا خشونتهای گروهی باقی بماند، آنگاه این قدرت فناورانه بهجای ساختن آیندهای روشن، ممکن است دریچهای به سوی فاجعه باز کند.
راکیچ به بهبود اخلاقی زیستی (MBE) بهعنوان یک راهحل جدی و قابل اجرا اشاره میکند. MBE به مداخلات زیستپزشکی اشاره دارد که هدفشان تقویت تمایلات اخلاقی انسان — مانند همدلی، عدالتطلبی، خویشتنداری و عشق واقعی — از طریق روشهایی چون داروها، مداخلات عصبی یا حتی ویرایش ژنتیکی است.
اما نکتهی کلیدی اینجاست: راکیچ MBE اجباری را رد میکند. او معتقد است که اخلاق بدون اراده آزاد، اخلاق نیست. به همین دلیل، رویکرد او بر بهبود اخلاقی داوطلبانه (Voluntary MBE یا VMBE) تأکید دارد — یعنی هر فرد بتواند با آگاهی کامل، تصمیم بگیرد که آیا میخواهد از این ابزارها برای رشد درونی خود استفاده کند یا خیر.
راکیچ به بهبود اخلاقی زیستی (MBE) بهعنوان یک راهحل جدی و قابل اجرا اشاره میکند. MBE به مداخلات زیستپزشکی اشاره دارد که هدفشان تقویت تمایلات اخلاقی انسان — مانند همدلی، عدالتطلبی، خویشتنداری و عشق واقعی — از طریق روشهایی چون داروها، مداخلات عصبی یا حتی ویرایش ژنتیکی است.
راکیچ پیشنهاد میدهد که جامعه باید فضایی فکری و فرهنگی ایجاد کند که در آن، استفاده از MBE بهعنوان یک گزینهی هوشمندانه برای رشد شخصی دیده شود — نه بهعنوان یک تجاوز به انسانیت. این کار مستلزم آموزش، گفتوگوی عمومی و پژوهشهای بینرشتهای در حوزههای علوم اعصاب، فلسفه و اخلاق است.
کتاب «چگونه اخلاق را تقویت کنیم؟» نه یک نسخهی فناورانه برای نجات بشریت است، بلکه دعوتی به خودآگاهی، انتخاب آزاد و مسئولیتپذیری فردی است. راکیچ به ما یادآوری میکند که بزرگترین فناوری برای نجات بشریت، شاید همان آزادیِ انتخابِ اخلاقی باشد — آزادیای که میتوانیم با کمک علم، اما بدون فدای آن، تقویت کنیم.
